Kaygı, insanın belirsizlik, tehdit ya da olası bir risk karşısında verdiği doğal bir psikolojik ve fizyolojik tepkidir.
Evrimsel açıdan bakıldığında, kaygı organizmanın hayatta kalmasını destekleyen bir alarm sistemidir.
Amerikan Psikiyatri Birliği’ne göre kaygı, gelecekte gerçekleşmesi muhtemel bir tehlikeye yönelik beklenti durumudur
(American Psychiatric Association [APA], 2013).
Kaygı, korkudan farklıdır. Korku mevcut ve somut bir tehdide verilen tepkidir; kaygı ise henüz gerçekleşmemiş bir ihtimale yöneliktir.
KAYGININ İŞLEVSEL YÖNÜ
Belirli bir düzeyde kaygı performansı artırabilir. Yerkes ve Dodson’ın çalışmasına göre orta düzeyde uyarılmışlık performansı artırırken,
çok düşük ya da çok yüksek düzeyler performansı olumsuz etkiler (Yerkes & Dodson, 1908).
Bu nedenle kaygı tamamen ortadan kaldırılması gereken bir duygu değildir; düzenlenmesi gereken bir duygudur.
KAYGI NE ZAMAN ZORLAYICI HALE GELİR?
Kaygı yoğunlaştığında ve süreklilik kazandığında düşünce, duygu ve davranış örüntülerini etkileyebilir.
Beck ve Clark’a göre kaygı bozukluklarında temel süreç; tehdit algısının abartılması ve başa çıkma kapasitesinin küçümsenmesidir
(Beck & Clark, 1997).
DSM-5-TR’ye göre kaygının klinik düzeyde değerlendirilmesi için belirtilerin süreklilik göstermesi ve işlevselliği bozması gerekir
(APA, 2022).
KAYGININ BİLİŞSEL BOYUTU
Bilişsel Davranışçı Terapi yaklaşımında kaygı, düşünce-duygu-davranış döngüsü içinde ele alınır.
Clark’ın panik modeli, yanlış yorumlamaların kaygıyı sürdüren temel mekanizma olduğunu belirtmektedir (Clark, 1986).
KAYGI VE DUYGU DÜZENLEME
Duygu düzenleme becerileri kaygı üzerinde etkilidir. Gross’a göre duyguları tanıma ve düzenleme kapasitesi,
psikolojik iyi oluş açısından belirleyicidir (Gross, 1998).
SONUÇ
Kaygı insan olmanın doğal bir parçasıdır. Tamamen ortadan kaldırılması gereken bir duygu değildir.
Yoğunlaştığında ve yaşam kalitesini etkilediğinde, altında yatan bilişsel ve duygusal süreçlerin ele alınması önemlidir.
Kaynaklar
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.).
American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Text Revision.
Beck, A. T., & Clark, D. A. (1997). An information processing model of anxiety: Automatic and strategic processes. Behaviour Research and Therapy, 35(1), 49–58.
Clark, D. M. (1986). A cognitive approach to panic. Behaviour Research and Therapy, 24(4), 461–470.
Gross, J. J. (1998). The emerging field of emotion regulation: An integrative review. Review of General Psychology, 2(3), 271–299.
Yerkes, R. M., & Dodson, J. D. (1908). The relation of strength of stimulus to rapidity of habit formation. Journal of Comparative Neurology and Psychology, 18, 459–482.
